Życiorys

 

Andrzej Janusz Zybertowicz urodził się 30 września 1954 w Bydgoszczy.

Jest socjologiem, doktorem habilitowanym, profesorem Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, publicystą, ekspertem zaangażowanym w działalność publiczną.

W Bydgoszczy kończy Szkołę Podstawową nr 25 oraz Liceum Ogólnokształcące nr 5.

W latach 1973 – 1977 studiuje historię na UMK i na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Na UMK pracuje od roku 1977: najpierw w Zakładzie Filozofii Instytutu Nauk Społecznych, od 1989 do 1995 w Katedrze Socjologii UMK, a od 1995 w Instytucie Socjologii UMK. W latach 1998 – 2006 jest dyrektorem tegoż Instytutu, a od 2004 r. kieruje w nim Zakładem Interesów Grupowych.

W 1985 r. uzyskuje doktorat z metodologii historii na UAM W Poznaniu, a w 1997 r. habilitację z socjologii na Wydziale Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Rozprawę habilitacyjną Przemoc i poznanie: Studium z nie-klasycznej socjologii wiedzy (1995) poprzedził wyjazdami stypendialnymi – w tym pobytami na Oxford University (1988), Cambridge University (1991-1992), Macquarie University (Sydney – 1993). W roku 1996, już po opublikowaniu rozprawy habilitacyjnej, odbywa staż badawczy na Michigan State University w Ann Arbor.

Wygłasza wykłady gościnne i bierze udział w międzynarodowych seminariach w: Australii, Belgii, Czarnogórze, Hiszpanii, Holandii, Jugosławii, Kanadzie, Litwie, Niemczech, Norwegii, Rosji, Rumunii, Serbii, Szwajcarii, Ukrainie, USA, Węgrzech, Wielkiej Brytanii.

W latach 2003 – 2006 jest członkiem Komitetu Naukoznawstwa Polskiej Akademii Nauk, a obecnie (kadencja 2011-2014) Komitetu Socjologii PAN. Jest założycielem i kierownikiem Podyplomowego Studium Socjologii Bezpieczeństwa Wewnętrznego powołanego w 2006 roku.

Kierownik grantów badawczych finansowanych przez Komitet Badań Naukowych (projekt „Przemoc jako współregulator przemian instytucjonalnych”; realizacja w latach 2004-2007) oraz Narodowe Centrum Nauki (projekt „Korekta czy głęboka przebudowa? Podmiotowość jednostki w świetle neuronauki a fundamenty teorii społecznej i cywilizacji zachodniej” – od 2011 roku).

W latach 2003 – 2005 przewodniczy Lokalnemu Komitetowi Organizacyjnemu VII-go Kongresu Europejskiego Towarzystwa Socjologicznego (ESA), który został zorganizowany przez Instytut Socjologii UMK w Toruniu w 2005. Od 2011 roku przewodniczy w Radzie Wydawniczej serii „Zakulisowe studia społeczne” (Wydawnictwo Zysk i S-ka).

Autor wielu publikacji badawczych dotyczących transformacji ustrojowej, a zwłaszcza „zakulisowych” wymiarów życia społecznego oraz socjologii wiedzy. Współautor (wraz z prof. Marią Łoś z University of Ottawa) pierwszej wydanej na Zachodzie naukowej analizy roli tajnych służb w procesach wychodzenia z komunizmu – książki Privatizing the Police-State: The case of Poland (London: Macmillan i St. Martin’s Press: New York 2000).

Podczas stanu wojennego działa w opozycji, między innymi współorganizuje siatkę kolportażu prasy podziemnej w Toruniu. W okresie lipiec – wrzesień 1982 przebywa w areszcie śledczym w Toruniu podejrzany o nielegalną działalność wydawniczą. Zostaje objęty amnestią dla więźniów politycznych w roku 1983.

Od połowy lat 90. komentuje w mediach wydarzenia polityczne i zjawiska społeczne – m.in. w Nowościach oraz Gazecie Pomorskiej. Obecnie jest stałym felietonistą tygodnika W Sieci.

Jest członkiem NSZZ „Solidarność” od jej założenia. Bezpartyjny od urodzenia.

W połowie pierwszej dekady XXI ponownie angażuje się w działalność publiczną. W latach 2006-2007 jest doradcą Komisji Weryfikacyjnej Wojskowych Służb Informacyjnych. W okresie 2006-2007 przewodniczy Radzie Programowej Centralnego Ośrodka Szkolenia Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Od lipca do listopada 2007 jest głównym doradcą ds. bezpieczeństwa państwa premiera Jarosława Kaczyńskiego. Od 1 stycznia 2008 do 10 kwietnia 2010 jest doradcą ds. bezpieczeństwa państwa Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego. W latach 2009-2010 przewodniczy Zespołowi ds. Bezpieczeństwa Energetycznego w Kancelarii Prezydenta RP. Od roku 2006 uczestniczy w pracach badawczych, konferencjach i seminariach Polskiej Platformy Bezpieczeństwa Wewnętrznego

W latach 2011 – 2014 ze swymi książkami publicystycznymi Pociąg do Polski. Polska do pociągu (Wydawnictwo Prohibita 2011) oraz III RP: Kulisy systemu (Wydawnictwo Słowa i Myśli 2013) objeżdża setki miejscowości w całym kraju.

Spotkania odbywa między innymi w Bełchatowie, Bolesławcu, Brodnicy, Bydgoszczy, Chełmnie, Chełmży, Dębnie, Dobrym Mieście, Głogowie, Goleniowie, Golubiu-Dobrzyniu, Gorzowie Wielkopolskim, Grudziądzu, Inowrocławiu, Jarosławiu, Jeleniej Górze, Konstancinie Jeziornej, Konstantynowie Łódzkim, Krakowie, Lubiczu, Lublinie, Łańcucie, Łochowie, Łodzi, Łowiczu, Mławie, Nowej Dębie, Pile, Piotrkowie Trybunalskim, Płocku, Pobiedziskach, Podkowie Leśnej, Policach, Poznaniu, Przemyślu, Rawie Mazowieckiej, Rypinie, Rzeszowie, Sępólnie Krajeńskim, Sochaczewie, Sosnowcu, Stalowej Woli, Stargardzie, Szczecinie, Świeciu, Świdnicy, Tarnowie, Tarnowskich Górach, Toruniu, Trzciance, Wałbrzychu, Warce, Wąbrzeźnie, Włochach, Wołominie, Zgierzu, Zielnej Górze, Złotowie. Niektóre z tych miejscowości odwiedza wielokrotnie. Na zaproszenie Klubów Gazety Polskiej ma też spotkania w Berlinie i Hamburgu.

Podczas tej podróży do źródeł polskiego patriotyzmu odbywa setki rozmów i ściska ręce tysięcy rodaków.

Jest żonaty – żona Katarzyna pochodzi z Brodnicy. Ma dwóch synów.

 

 ***

Publikacje książkowe

1. III RP. Kulisy systemu, Warszawa: Wydawnictwo Słowa i Myśli 2013.

Jak działa system społeczny, w którym żyjemy? Kto decyduje o jego kształcie? Jesteśmy tylko jego ofiarami, czy także współtwórcami? Czy stać nas na przenikliwą diagnozę, która sięga istoty rzeczy? Czy tajne służby są przereklamowane, czy może na tyle potężne, by sterować całym systemem? Dzięki jakim instrumentom służby kreują tych, którzy odnoszą sukces, a eliminują innych? Jak media stabilizują system III RP? Jakie tytuły przejęły na tym polu zadania wykonywane dotąd przez słabnącą „Gazetę Wyborczą”? A zewnętrzne stabilizatory III RP? Do jakiego stopnia Donald Tusk jest klientem Angeli Merkel? Na ile trwa w śmiertelnym uścisku z Władimirem Putinem?

Na pytania Joanny Lichockiej odpowiada prof. Andrzej Zybertowicz

2. Pociąg do Polski. Polska do pociągu, Warszawa: Wydawnictwo Prohibita 2011.

Wybór publicystyki prof. Andrzeja Zybertowicz z pierwszej dekady XXI wieku.

„Sięgając do stosu wycinków zawierających moje wypowiedzi dla mediów z ponad dziesięciu ostatnich lat, czyniłem to z duszą na ramieniu. Z obawą, że w dzisiejszym, tak płynnym świecie nerwowego politycznego i informacyjnego korowodu wypowiedzi medialne pochodzące sprzed kilku cykli wyborczych będą miały już wartość jedynie archiwalną. (…)

Tymczasem po raz kolejny zobaczyłem, że patologie trzymają się mocno. Że uformowane w pierwszych latach naszej transformacji zasady gry interesów zmieniają się tylko nieznacznie. Że w istotnej części mediów i w głowach sporej części Polaków w najlepsze trwa praktykowanie odmowy wiedzy o faktycznych mechanizmach na wpół-wolnorynkowej gospodarki; o mechanizmach naszej na-wpół-demkoracji; o tym, że część naszych elit zachowuje się tak, jakby bardziej ceniła lojalność wobec podmiotów zagranicznych niż wobec swego kraju.”

(fragmenty Posłowia)

3. Transformacja podszyta przemocą: O nieformalnych mechanizmach przemian instytucjonalnych, Toruń: UMK 2008; współredakcja z Radosławem Sojakiem.

4. Utracona dynamika? O niedojrzałości polskiej demokracji. Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2002 współredakcja i współautorstwo wraz z Edmundem Mokrzyckim i Andrzejem Rychardem.

5. Privatizing the Police-State: The Case of Poland, London: Macmillan i New York: St. Martin’s Press 2000; wraz z Marią Łoś.

Książka napisana wspólnie z Marią Łoś, polską profesor kryminologii z Uniwersytetu w Ottawie. Autorzy argumentują, że PRL była państwem policyjnym, czyli takim, w którym życie obywateli, w tym polityka i gospodarka poddane są szeroko zakrojonej, ścisłej kontroli instytucji sektora bezpieczeństwa. Stąd autorzy wysuwają hipotezę, że transformacja ustrojowa państwa policyjnego nie mogła się odbyć bez jakiejś formy zgody czy współudziału w tym procesie tajnych służb. Książka była ponad stukrotnie cytowana przez autorów innych publikacjach naukowych, w tym w wielu zagranicznych.

6. Przemoc i poznanie: studium z nie-klasycznej socjologii wiedzy, Toruń: UMK 1995.

Co ma przemoc do poznania – można by zapytać? Okazuje się, że całkiem sporo. Książka analizuje pewną tyleż ważną, co nieoczywistą funkcję przemocy – autor stawia tezę, że ta ostatnia jest nieuniknionym atrybutem poznania pojęciowego. Książka doczekała się kilkunastu profesjonalnych recenzji naukowych, w przeważającej mierze pozytywnych. Praca została także uhonorowana nagrodą Ministra Nauki.

7. W uścisku tajnych służb: Upadek komunizmu i układ postnomenklaturowy, Komorów: Antyk 1993.

Pierwsza pozycja naukowa poświęcona roli tajnych służb, zarówno polskich jak i sowieckich w demontażu reżimu totalitarnego i uformowaniu nowej rzeczywistości politycznej po 1989 roku. Autor poddaje w niej wielowymiarowej analizie okoliczności upadku rządu Jana Olszewskiego, ze szczególnym uwzględnieniem ról, jakie w omawianych wydarzeniach odgrywali Lech Wałęsa i Adam Michnik. W książce pojawia się hipoteza ‘układu postnomenklaturowego’, która po dziesięciu latach od pierwszego wydania książki stała się jednym z głównych tematów dyskusji w polskiej debacie publicznej.

8. Między dogmatem a programem badawczym: problemy stosowania materializmu historycznego we współczesnej historiografii polskiej, Warszawa-Poznań: PWN 1990.

9. Interdyscyplinarne studia nad genezą kapitalizmu, Toruń: UMK 1989 – 1993, tomy I-III; redakcja i współredakcja wraz z Adamem Czarnotą i Kazimierzem Wajdą.

10. Interpretacje wielkiej transformacji, Warszawa: Kolegium Otryckie 1988; współredakcja wraz z Adamem Czarnotą.

 

Leave a Reply